Тарихтан тағылым түйген күн

ІІМ-нің мұражайында Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу, Қазақстан халықтарының бірлігі және Жеңіс күндеріне арналған «Тарихтан тағылым – өткенге тағзым» атты көрме өтті.

Көрмеге ішкі істер органдарының қызметкерлері, мектеп оқушылары мен колледждер және жоғары оқу орындарының студенттері қатысты. Мұражайда мұрағаттық қылмыстық және сүзгілеу іс-шаралары, қуғын-сүргінге ұшыраған тұлғалардың жеке құжаттары, сондай-ақ, Ұлы Отан соғысы жылдарындағы әскери тұтқындардың жеке заттары мен хаттары ұсынылған.

Жалпы алғанда, көрмеде 5 мұрағат қоры ұсынылды. Олар «Қуғын-сүргінге ұшырағандарға қатысты қылмыстық істер», «Бұрынғы әскери тұтқындар мен Германиядан оралған советтік азаматтар туралы сүзгіден өткен материалдар», «Қазақстанға жер аударылған әртүрлі ұлттардың мұрағаттық қылмыстық істері», «Қалпына келтірілмегендер үшін қылмыстық істер», «Ахмет Байтұрсынов, Сәкен Сейфуллин, Ораз Жандосов, Бейбет Майлиннің қылмыстық істері туралы» деген арнайы тақырыпшалармен белгіленген.

– Біріншіден, осы қорлардың материалдары біз үшін әлі де жабық. Алайда, биыл біз саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күніне, Қазақстан халықтарының бірлігі күніне, Жеңіс күніне орайластырылған көрмені ұйымдастыру туралы шешім қабылдадық. Мұнда «Алаш» партиясы мүшелерінің мұрағаттық қылмыстық істері ұсынылды. Республика бойынша Алашорда мүшелеріне қатысты барлығы 138 қылмыстық іс бар, негізінен олар Алматы, Қарағанды ​​және Шығыс Қазақстан облыстарының полиция бөліністерінің мұрағаттарында. Біз А. Байтұрсынов, С. Сейфуллин, О. Жандосов, Б. Майлиннің мұрағаттық қылмыстық істерін осы көрме үшін арнайы алдырдық, – деді ІІМ Арнайы мемлекеттік мұрағатының бас маманы Дария Әлиқызы.

Мұрағат ісінің материалдары 1920 жылы басталған және 1953 жылға дейін жалғасқан бұрынғы КСРО-да жаппай саяси қуғын-сүргін туралы сыр шертеді. Ресей Федерациясы Ішкі істер министрлігінің мәліметіне сәйкес, 3 млн 777 мың 380 адам қуғын-сүргінге ұшыраған, оның 642 мың 980-і ең жоғары деңгейде сотталды, 2 млн 369 мың 220 адам лагерлер мен түрмелерде ұсталды, ал 765 мың 180 адам елден шығарылған және жер аударылған.

Саяси қуғын-сүргін барлық әлеуметтік, саяси, конфессиялық және ұлттық топтарға әсер етті. Репрессияланғандар партиялық және кеңестік билік органдарының ерекше қаулыларына сәйкес түрмеге, еңбекпен түзеу лагерьлеріне жіберіліп, елдің шалғай аудандарына жер аударылып, депортациялау, шетелге шығарып жіберу арқылы қылмыстық заңға сәйкес жүзеге асырылды. ІІМ-нің мұрағаттарында ақталған адамдар үшін 122 мың 836 іс бар.

ІІД-нің архивтерінде «Қалпына келтіре алмайтын тұлғаларға қатысты қылмыстық істер» бойынша 13 187 мұрағаттық қылмыстық іс сақталған. Осы мұрағат қорында сотталған адамдар, сондай-ақ, сот органдарының шешімдері бойынша қылмыстық жазаға тартылған адамдар бар.

«Соғыс және бұрынғы әскери тұтқындарға қатысты материалдар және Германиядан оралған КСРО азаматтары» мұрағаттық қоры соғыс тұтқындарына қатысты материалдар ұсынылған. Бұл – Кеңес Одағының тұтқынға түскен әскерлері және 1941 жылдан 1945 жылға дейін фашистік немесе Германия одақтастарының ерікті түрде немесе күшпен тұтқындалған әскерлері туралы материалдар. Советтік соғыс тұтқындарының жалпы саны 5,2-5,75 млн адамды құрайды.

Ішкі істер министрлігінің мұрағатында 45 826 сүзгіден өткен және бұрынғы әскери тұтқындарға арналған материалдар мен Германиядан оралған Кеңес азаматтарының ісі сақталған.

Ал Қазақстанда «Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы» Қазақстан Республикасының 1993 жылғы 14 сәуірдегі Заңы қабылданды.

Естеріңізге сала кетейік, «Тарихтан тағылым – өткенге тағзым» көрмесі 31 мамырға дейін жалғасады.

Бауыржан БЕРІКҰЛЫ, суретті түсірген Қанат КӨЛБАЕВ

Алғашқы болып пікір жазыңыз

Пікір жазу

Э-пошта мекенжайыңыз жарияланбайды.


*